Biến động chuỗi cung ứng dược liệu Sâm Ngọc Linh

Trong bối cảnh vùng trồng được mở rộng ồ ạt dẫn đến tình trạng dư thừa nguồn cung cục bộ, kết hợp cùng sức cầu suy yếu do áp lực từ bức tranh kinh tế vĩ mô đang thắt chặt chi tiêu, giá trị giao dịch của sâm Ngọc Linh loại dược liệu vốn luôn được mệnh danh là quốc bảo đã bị đẩy lùi về mức đáy kỷ lục trong vòng nhiều năm trở lại đây.

Thực trạng lao dốc của thị trường nguyên liệu thô

Ghi nhận tại các trung tâm giao dịch thảo dược đầu mối thuộc vùng quy hoạch, mặt bằng giá sâm Ngọc Linh đang trải qua một đợt thoái lui sâu. Điển hình, phân khúc nguyên liệu chuẩn loại 1 quy cách 10 củ/kg hiện chỉ duy trì mức định giá từ 100 đến 120 triệu đồng, bốc hơi tới 50% giá trị so với cùng kỳ năm trước.

Sự sụt giảm này diễn ra đồng pha trên mọi phân khúc chất lượng. Các dòng sản phẩm loại 2: 20 củ/kg hiện dao động ở mức 80 – 90 triệu đồng; trong khi các phân hạng thấp hơn như loại 3, 4 và 5 cũng đồng loạt mất giá từ 10 đến 30 triệu đồng mỗi kilogram. Dữ liệu lịch sử thị trường cho thấy, chu kỳ tăng trưởng nóng của dược liệu này khởi phát từ năm 2015 và đạt đỉnh vào năm 2020 chạm mốc 240 triệu đồng/kg cho loại 1, trước khi bước vào chu kỳ điều chỉnh giảm bắt đầu từ giữa năm 2023.

Nhiều hộ canh tác lâu năm cho biết, dù phải chấp nhận mức biên độ lợi nhuận thu hẹp đáng kể, họ vẫn buộc phải thanh khoản nguồn dược liệu nguyên bản để duy trì dòng tiền, phục vụ công tác tái đầu tư sinh học cho các niên vụ kế tiếp.

Hệ lụy từ biến đổi khí hậu và tổng cầu suy yếu

Sự điều chỉnh giá đột ngột này bắt nguồn từ sự giao thoa của ba yếu tố cốt lõi.

Thứ nhất là quy luật cung – cầu. Việc ồ ạt mở rộng diện tích canh tác trong giai đoạn trước đã dẫn đến sự bùng nổ về sản lượng thô tung ra thị trường ở thời điểm hiện tại.

Thứ hai, sức ép từ suy thoái kinh tế toàn cầu đã định hình lại thói quen tiêu dùng. Tệp khách hàng thượng lưu – những người từng tiêu thụ hàng chục kilogram sâm mỗi tháng cho mục đích ngoại giao và quà tặng cao cấp – đã cắt giảm tối đa ngân sách, khiến sức hấp thụ của thị trường chững lại rõ rệt.

Cuối cùng, rủi ro về thời tiết cực đoan cũng đóng vai trò xúc tác. Những đợt nắng nóng dị thường đầu năm nay đã làm gián đoạn nghiêm trọng chu kỳ đâm chồi sinh lý của cây sâm sau kỳ ngủ đông. Khối lượng lớn sinh khối củ có nguy cơ hoại tử nếu không thu hoạch kịp thời đã buộc các chủ vườn phải xả bán ồ ạt, gây ra hiện tượng dư cung cục bộ tại các sàn giao dịch địa phương.

Tái định vị từ nguyên liệu thô đến công nghiệp sản xuất

Giới chức quản lý vùng bảo tồn dược liệu nhận định, sự sụt giảm định giá này không hẳn là tín hiệu tiêu cực, mà là quá trình tất yếu để thị trường phát triển bền vững hơn. Khi mức giá nguyên liệu hạ nhiệt, đây là thời điểm vàng để các cơ sở nghiên cứu y dược và doanh nghiệp công nghệ sinh học đẩy mạnh thu mua, phục vụ cho quá trình chiết xuất và bào chế các dòng thực phẩm bảo vệ sức khỏe, mỹ phẩm có giá trị gia tăng cao.

Hơn nữa, sự kiện này cũng đánh dấu bước chuyển mình quan trọng: Đưa dược liệu quý hiếm thoát khỏi vỏ bọc xa xỉ phẩm để tiếp cận gần hơn với phổ người tiêu dùng đại chúng, phục vụ mục tiêu chăm sóc sức khỏe cộng đồng.

Tính đến thời điểm hiện tại, khu vực sinh thái núi Ngọc Linh đã thiết lập được vùng quy hoạch canh tác rộng 15.000 ha, trong đó diện tích bảo tồn sinh học và canh tác thực tế lên tới hàng ngàn héc-ta, cung cấp khoảng 10 tấn sinh khối mỗi năm, đóng góp giá trị hàng trăm tỷ đồng vào chuỗi kinh tế y tế của quốc gia.